Zamiast przedmowy

”Bo ja nie wstydzę się Ewangelii, jest bowiem ona mocą Bożą ku zbawieniu dla każdego wierzącego, najpierw dla Żyda, potem dla Greka. W niej bowiem objawia się sprawiedliwość Boża, która od wiary wychodzi i ku wierze prowadzi, jak jest napisane: a sprawiedliwy z wiary żyć będzie ”. BT, Rz 1:16-17

W Piśmie świętym szukajmy prawdy, a nie stylu. Biblia powinna być czytana w tym samym duchu, w jakim została napisana. Winniśmy raczej szukać w księgach świętych pożytku niż piękności języka. Tak samo chętnie sięgajmy po książki pobożne i proste, jak po wzniosłe i głębokie.
Niech cię nie obchodzi pozycja pisarza, czy jest wielki, czy mały w sztuce pisarskiej, ale niech cię skłania do lektury samo umiłowanie prawdy. Nie pytaj, kto powiedział, ale patrz, co powiedział.
Człowiek przemija, ale prawda Boża trwa na wieki. Bóg przemawia do nas różnymi sposobami, nie zważając na to, czy podobają się nam ludzie, przez których On mówi. Dociekliwość niekiedy przeszkadza nam w czytaniu Pisma świętego, bo wolimy roztrząsać i dyskutować o tym, co powinno w nas wnikać po prostu.
Jeśli chcesz czerpać korzyść z czytania, czytaj w pokorze, z prostotą i wiarą; nie dbaj o opinię znawcy. Pytaj i słuchaj w milczeniu słów świętych Pańskich, a nie lekceważ sobie wykładni dawnych Ojców, bo nie były wypowiadane ot tak sobie, bez głębszej przyczyny.

[...] Czytając Biblię, chcę widzieć. Widząc, chcę kosztować, jak słodki jest Pan. Dla człowieka kultury euro-amerykańskiej słowo jest nośnikiem informacji intelektualnych, dla człowieka Biblii słowo natchnione jest przestrzenią ukrywającą obecność Boga, możliwością spotkania się z Nim. Czytając Biblię, mam szansę widzieć Chrystusa w każdym słowie, a nie tylko o Nim czegoś się dowiedzieć. W Księdze Wyjścia, tam, gdzie mowa o objawieniu się Boga na Synaju, zapisano, iż Izraelici widzieli dźwięki, a nie, że je słyszeli (Wyj 20,18). Raszi tłumaczył ten fenomen tak: "widzieli oni rzeczy, które są do usłyszenia i były niemożliwe do zobaczenia kiedykolwiek indziej".

Zeszyt 1. Nie samym chlebem...                 Refleksja biblijna według św. Mateusza

Któż z nas --- grzeszników --- ostałby się, Panie,
Gdybyś nie raczył Łaską zstąpić z Nieba?
Czy kiedykolwiek ktoś sam byłby w stanie
Poznać Moc Świętą prawdziwego Chleba?

Tyś Jakubowi potomstwo obiecał
Błogosławieństwem wśród plemion słynące¹ .
Stelę Betelu oliwą uświęcał
Ślub Tobie dany za chleby pachnące² .
Tyś siedmioletnim urodzajem darzył
Łany nad Nilem w Józefa zarządzie³ .
Któż wówczas, Panie, sam by się odważył
W błogiej sytości wspominać o trądzie?⁴
Tyś, wiodąc naród z egipskiej niewoli,
Szlak przez pustynię swym Prawem opisał⁵ .
Tyś lud od głodu wyzwolił niedoli.
Manny nie zbrakło w wynędzniałych misach⁶ .
O Twoim chlebie do Moabu ziemi
Wieści zaniosły judzkie karawany:
„Pan lud nawiedził”. Wracaj Rut z Noemi!
W Betlejem żniwują! Jęczmień jest zbierany!⁷

Tyś Dawidowi z rąk Achimeleka
Chleby pokładne spożywać pozwolił⁸ .
Oto „król ziemi” przed Saulem ucieka,
Ten, co Goliata w pojedynku zgromił⁹ .
Tyś krukom kazał w czas nieurodzaju
Chleb dla Eliasza nosić o poranku¹⁰ .
Wdowie z Sarepty dałeś w Łask zwyczaju
Niewyczerpany zapas mąki w dzbanku¹¹ .
Tyś Widzącemu podpłomyk zgotował,
Aby umocnić jego wątłe siły,
Aby czterdzieści dni Prorok wędrował
Do góry Horeb, gdzie czekał Bóg Miły¹² .
Hioba wróciłeś do dawnego stanu,
Bo za przyjaciół modlił się żarliwie¹³ .
On nie złorzeczył Tobie --- swemu Panu¹⁴ .
Ty nagrodziłeś sługę najskwapliwiej¹⁵ .
Tyś dla Daniela lwy poskromił dzikie,
Gdy w babilońskiej osadzon był jamie.
On Tobie ufał, nie uciekał z krzykiem.
Twój chleb w polewce wdzięcznie przyjął, Panie¹⁶ .

Tyś szatanowi nie uległ --- kuszony,
Choć Słowem mogłeś kamień w chleb zamienić¹⁷ .
Niech będzie Pan Bóg w Trójcy uwielbiony!
Jego Miłości nie sposób przecenić!
Tyś się zlitował nad tysięcznym tłumem,
Gdy dzień kark schylił swój ku zachodowi.
Z kilku bochenków rozmnożyłeś cudem
Sytą wieczerzę podaną ludowi¹⁸ .

Nie samym chlebem żyje człek mizerny,
Lecz każdym Słowem, co płynie z ust Boga¹⁹ .
Idź precz, szatanie! Ja chcę zostać wierny
Bogu mojemu! Z Nim nie straszna trwoga!²⁰
Jak marnotrawny syn znowu powracam,
By z żalem wyznać Tobie grzech nikczemny²¹ .
Gdy winowajcom ochoczo wybaczam,
Duszę mą krzepisz pokojem zbawiennym²² .

Tyś w Wieczerniku przez Chleba Łamanie
Przymierze wieczne we Krwi swej uświęcił²³ .
Przez śmierć na Krzyżu oraz Zmartwychwstanie
Niebo otwarłeś dla nas --- Bożych dzieci²⁴ .
Tyś jest Chleb Żywy, co zstąpił z Niebiosów,
By w Eucharystii nam siebie zostawić²⁵ .
Tyś w Hostii białej Darem z czystych kłosów.
Tylko Ty, Panie, potrafisz nas zbawić²⁶ .

Ojcze Przedwieczny, Ty chleba naszego
W każdym dniu znojnym racz nie szczędzić, Boże²⁷ .
Niech nam nie braknie ziarna dorodnego²⁸ .
Niech plon obfity wzrasta na ugorze²⁹ .
Ojcze Niebieski, zapomnij nam winy,
Bo my swych grzechów wstydzimy się srodze
I w Miłosierdzia zanurz nas głębiny,
Byśmy kroczyli tylko po Twej Drodze³⁰ .
Nie wódź nas, Ojcze, dziś na pokuszenie,
Choć moc w słabości się udoskonala³¹ .
Naucz z pokorą przeżywać cierpienie,
Niech nas nie miota wątpliwości fala³² .
Wybaw nas, Ojcze, od zła piekielnego,
Co wokół krąży niczym lew ryczący³³ .
Żywota udziel nam nieśmiertelnego
W rajskim ogrodzie ze szczęścia słynącym³⁴ .
Tam Ciebie wielbią Serafinów chóry,
I adorują Cherubów zastępy.
W orszakach wierni synowie i córy
Hołd Ci składają: „Święty, Święty, Święty...”

Och, jakże słodką będzie wieczność z Tobą,
Któryś JEST: w Słowie, Chlebie i Światłości³⁵ .
Alfą, Omegą, każdą z Trzech Osobą³⁶ .
Tyś JEST: Miłością i Źródłem Miłości³⁷ .

Bez Ciebie, Boże, nikt nie byłby w stanie
Zaczerpnąć Mocy z okruszyny Chleba.
Nikt by z nas --- grzesznych --- nie ocalał, Panie,
Gdybyś nie raczył uchylić nam Nieba³⁸ .
Wciąż jednak od nas zależy niezbicie,
Czy z darów Twoich skorzystać zdołamy.
Wielu codziennie przegrywa swe życie³⁹ .
„Bądź dusz Ratunkiem!” --- do Ciebie wołamy.
Niech hojność Twoja czystości nam przyda,
Bo w brudzie grzechów butwieją sumienia⁴⁰ .
Sławić Cię pragnę psalmami Dawida,
Bo nie potępiasz swojego stworzenia⁴¹ .
Jak Dobry Pasterz prowadzisz swe stada,
By na zielonych pasły się pastwiskach,
Gdzie nie istnieją: głód, samotność, zdrada,
Niebezpieczeństwo upadku z urwiska⁴² .
Karmisz nas Ciałem pod Chleba postacią,
Byśmy trwać mogli w Tobie --- Winnym Krzewie,
Byśmy się stali jedną, wielką bracią,
Plonem stokrotnym po Bożym zasiewie⁴³ .

Zeszyt 2. Marność nad marnościami...                 Refleksja biblijna według Koheleta

Któż z nas --- grzeszników --- ostałby się, Panie,
Gdybyś nie raczył uczłowieczyć Bóstwa?
Czy kiedykolwiek ktoś sam byłby w stanie
Rozpoznać prawdziwą wartość ubóstwa?

Ty w łonie Matki, Maryi Dziewicy,
Za sprawą Ducha i Jej przyzwolenia,
Przyjąłeś ciało z Oblubienicy⁵⁰ .
Bóg się uniżył do swego stworzenia⁵¹ .
Nie było miejsca dla Ciebie w gospodzie,
Lecz nie wzgardziłeś szopą betlejemską
I wśród bydlątek, w przejmującym chłodzie,
Przyniosłeś światu Nowinę nieziemską,
Że Bóg odwieczną Miłością nas kocha,
Lecz bez nas zbawić nikogo nie zdoła⁵² .
Zbudźmy więc w sobie leniwego śpiocha.
Niech każdy „Gloria...” z uśmiechem zawoła⁵³ .
Niech serca nasze radością zakwitną
Niczym bukiety śnieżną orchideą.
Dziś się weselmy Dzieciną wybitną,
Gloria --- śpiewajmy --- in excelsis Deo.
Ty przed Heroda morderczym rozkazem
Uszedłeś cudem z rzezi niewiniątek.
Józef się zgodził z anielskim nakazem.
To był tułaczki złowrogi początek⁵⁴ .
Mogłeś odmienić los uciekiniera,
By poniewierki nie zaznać goryczy⁵⁵ .
Zbędna Ci była w splendorach kariera
I świat, co z pychą o bogactwach krzyczy⁵⁶ .

Nie można służyć Bogu i mamonie,
Wszak tam jest skarbiec, gdzie serce człowieka⁵⁷ .
Nie warto chować miłości w skarbonie,
Bo życie zacznie przez palce przeciekać⁵⁸ .
Wszystko marnością niewypowiedzianą,
Gdy w gromadzeniu majątków zatrata⁵⁹ .
Wszystko chciwością nieokiełznaną,
Co nie pozwala zauważać brata⁶⁰ .

Błogosławieni są ubodzy duchem,
Albowiem do nich należy Królestwo⁶¹ .
Oni potrafią dzielić się okruchem
I w niedostatku uszlachetniać męstwo⁶² .
Jakże jest cenny w oczach sprawiedliwych
Grosz, który wdowim nazywać się zwykło⁶³ .
On jest klejnotem z odruchów żarliwych
Serca, co w mrokach bezsensu nie znikło.

Miłować Boga w swym bliźnim --- bezcenne⁶⁴ .
To jest zwieńczeniem Prawa, co się zowie⁶⁵ .
Wypełniać wolę Baranka --- zbawienne.
On wciąż na nowo objawia się w Słowie⁶⁶ .
Dlatego od nas zależy niezbicie,
Czy skarb talentów pomnożyć zdołamy,
Czy wybierzemy w Zbawicielu życie
I wcielonemu Słowu zaufamy⁶⁷ .

Marność, gdy pragnę wieku sędziwego,
By jak najdłużej móc uciech kosztować⁶⁸ .
Oby nie przyszło żywota ziemskiego
Gorzko po śmierci mi odpokutować⁶⁹ .
Wszystko jest Darem i przestrzenią Łaski,
Co człek w swym życiu od Stwórcy otrzymał⁷⁰ .
Niech mnie nie zwiodą świecidełek blaski
I pusty odgłos pochlebnych dyrdymał⁷¹ .

Na cóż mi sława i zaszczytów szczeble,
Zacne tytuły, i klakierów stada,
Salwy armatnie, ordery, i werble,
Gapiów zazdrosnych milcząca gromada⁷² .
Lepiej jest przyjąć krytykę od mędrca,
Niż pochwałami od głupców się sycić⁷³ .
Marność --- podążać za kaprysem serca⁷⁴ .
Marność --- gorzkiego lekarstwa nie wypić⁷⁵ .

Gdy sam o sobie mniemam nie za wiele,
Bo swe słabości dostrzegać potrafię,
Łatwą wymówką siebie nie wybielę,
Koloryzując czynów fotografię⁷⁶ .
Gdy ufam zbytnio swemu rozumowi
I do rad prawych ucha nie nakłaniam,
Mogę już przyznać się Koheletowi,
Że mądrość rzadko swą pełnię odsłania⁷⁷ .
Niesprawiedliwość częściej kłuje w oczy
Ostrzem, co rany niewidoczne czyni.
Ona potrafi każdego zaskoczyć
I zwieść pozorem dobrej gospodyni⁷⁸ .

Prawdziwie wielkim, kto małym się czuje
I za nic wzniosłe godności uważa⁷⁹ .
Takiemu w głowie myśl nie wykiełkuje,
Która czystości sumienia zagraża⁸⁰ .
Ten, co się wyzbył wszelkiej zachłanności
Dostrzega prymat ducha nad materią.
On nie zaniedba trudnej powinności
Wzrastania ponad człowieczą mizerią⁸¹ .

Los jest zagadką do śmierci nieznaną⁸² .
Dziś mogę Bogu zdać z życia rachunek⁸³ .
Panna Szkaplerzna mą Matką kochaną,
Wciąż noszę w swym sercu Jej wizerunek.
Ona od złego codziennie mnie chroni,
Abym nie poniósł uszczerbku wiecznego.
Ona poucza jak sercem na dłoni
Odszukać Boga w potrzebach bliźniego.

Nikt by z nas --- grzesznych --- nie ocalał, Panie,
Gdybyś nie przyjął człowieczej natury.
Tylko ubogi Bóg-Człowiek jest w stanie
Połamać piekła krwiożercze pazury⁸⁴ .

Zeszyt 3. Wypłyń na głębię...                 Refleksja biblijna według św. Łukasza

Któż z nas --- grzeszników --- ostałby się, Panie,
Gdybyś na głębię nie zachęcał płynąć?
Czy kiedykolwiek ktoś sam byłby w stanie
Do utęsknionej zatoki zawinąć?

Tyś łuk przymierza rozpiął na błękicie,
Na znak wieczystej Boga obietnicy,
Że już w potopie nie ucierpi życie
I już nie będzie takiej nawałnicy⁸⁵ .
Ty słupem ognia drogę rozświetlałeś,
Pośród ciemności, swojemu ludowi⁸⁶ .
Jasnym obłokiem cel mu wskazywałeś,
Gdy szedł ku morzu, ku słońca wschodowi⁸⁷ .
Tyś moc okazał wobec faraona
I jego dumnych w rydwanach żołnierzy⁸⁸ .
Gdy nocna na nich opadła zasłona,
Lud Twój dno morza bezpiecznie przemierzył⁸⁹ .
Tyś chwałę swoją ukazał w obłoku
Tym, co szemrali przeciw Tobie --- Panu⁹⁰ .
Stada przepiórek dałeś im o zmroku
I świeżą wodę do wyschniętych dzbanów⁹¹ .
Tyś na Synaju do Mojżesza mówił,
Ustanawiając dekalog wieczysty⁹² .
By lud Twój szlaku wśród piasków nie zgubił,
Wiodłeś go, Boże, obłokiem ognistym⁹³ .

Jednak niewiernym okazał się naród,
Co go z egipskiej wyzwoliłeś kaźni.
Wielki Ci ludzie uczynili zawód,
Sprzeniewierzając się Twojej Przyjaźni⁹⁴ .
Oto wzgardzili Twym Prawem zuchwale
I o wspaniałych zapomnieli cudach⁹⁵ .
Woleli kierat w morderczym upale
I bat nadzorcy, i pracę w torturach⁹⁶ .
Ty jednak zamiast ród podły wytracić,
Ulitowałeś się nad swym stworzeniem
I zapragnąłeś krnąbrnych ubogacić
Duchem, Miłością oraz doświadczeniem⁹⁷ .
Tak przez czterdzieści lat trudnej wędrówki
Opiekowałeś się judzkim plemieniem.
Strzegłeś go bacznie jak oka tęczówki,
Wiodłeś do celu swym silnym ramieniem⁹⁸ .

Ty gwiazdą Wiary oświecałeś drogę
Mędrcom, co z wschodniej zdążali krainy,
Aby w Betlejem za stajenki progiem
Zobaczyć Chwałę Niebieskiej Dzieciny⁹⁹ .
Tyś Symeona przywiódł do świątyni,
By Twe Zbawienie starzec ujrzał prawy¹⁰⁰ .
Ciebie sławiła Anna --- prorokini ---
Za to, żeś wierny, szczodry i łaskawy¹⁰¹ .
Ty Duchem czystym, jakby gołębicą,
Syna swojego przed ludźmi ochrzciłeś
I Opatrzności życzliwą źrenicą
Wszystkich grzeszników Jemu powierzyłeś¹⁰² .

Wiele już razy ludzie Cię zdradzali,
Odchodząc w grzechów bezbrzeżne czeluście¹⁰³ .
W zgubne nałogi nieraz popadali,
Grzęznąc w pijaństwie, pysze i rozpuście.
Niejeden bożka swym życiem uświęcił,
Czyniąc z ułudy sens gnuśnych poczynań¹⁰⁴ .
Niejeden swemu sumieniu kark skręcił,
Aby nie słyszeć Głosu napominań¹⁰⁵ :
„Nie bój się Boga, co stał się Człowiekiem,
Wypłyń na głębię, zerwij więzy grzechu¹⁰⁶ .
Jam cię pokochał nim wzniosłeś powiekę,
Nim krzyk wydałeś po pierwszym oddechu¹⁰⁷ .
W łonie matczynym cię ukształtowałem
Nie po to, abyś życie swe zmarnował¹⁰⁸ .
Ja nieśmiertelną duszę tobie dałem,
Byś pełnią szczęścia we Mnie się radował¹⁰⁹ .
Zaufaj Stwórcy i wypłyń na głębię.
Dam ci pociechę przez Świętego Ducha¹¹⁰ .
Wszelkim żywiołom stawisz czoła mężnie,
Bo z Nim nie straszna żadna zawierucha”.

Nikt by z nas --- grzesznych --- nie ocalał, Panie,
Gdybyś Głębiną nie był bezgraniczną,
Z której możemy czerpać nieustannie
O Twej Miłości Prawdę krystaliczną.

Zeszyt 4. Trzeba nam się powtórnie narodzić...                 Refleksja biblijna według św. Jana

Któż z nas --- grzeszników --- ostałby się, Panie,
Gdybyś nad śmiercią nie odniósł zwycięstwa?
Czy kiedykolwiek ktoś sam byłby w stanie
Wznieść się na szczyty swego człowieczeństwa?

Tyś Szunemitki jedynego syna
Do życia wrócił przez Elizeusza¹¹¹ .
Jakże jest mocna modlitwy przyczyna,
Skoro tajemne zaświaty porusza¹¹² .
Ty wysłuchałeś Jaira wiernego,
Który córeczkę ukochaną stracił¹¹³ .
Wiara jest Darem od Trójjedynego,
Który w nas życie Łaską swą wzbogacił¹¹⁴ .
Ty się litując nad płaczącą wdową,
Co w marach syna młodego złożyła,
Wypowiedziałeś swe ożywcze Słowo
I wnet do chłopca dusza powróciła¹¹⁵ .
Tabitę z Jafy wskrzesiłeś przez Piotra,
By wielu w Ciebie --- Boga --- uwierzyło¹¹⁶ .
Ty życiem wiecznym obdarzyłeś łotra,
Choć społeczeństwo już go potępiło¹¹⁷ .

Tyś jest Bóg Żywy, Zdrój życia wszelkiego,
Co nieustannie, od zamierzchłych czasów,
Tętni mnogością rodzaju płodnego
Od pól lodowych do deszczowych lasów¹¹⁸ .
Tyś Dawcą życia i jego Oddechem.
Nic się nie dzieje bez Twej Woli sprawczej.
Śmierć nie jest końcem istnienia lub pechem.
Śmierć jest triumfem Twej Miłości zbawczej¹¹⁹ .

Gdy nas doświadczasz w Opatrzności swojej
Próbą, co nigdy nie jest ponad siły,
Widzieć nam trzeba cud Miłości Twojej,
A nie kłopoty, które się zdarzyły.
Wszak Ty ze złego wydobyć potrafisz,
Zawsze zwycięskie, dobro ponad wszystko¹²⁰ .
W tyglu istnienia nigdy nie dogasisz
Wątłej iskierki, co rodzi ognisko¹²¹ .
Nawet umarłym dawno przed wiekami,
Śmiercią gwałtowną albo naturalną,
Wyschnięte kości otoczysz ścięgnami
I w prężne mięśnie siłę tchniesz witalną¹²² .
Tak nas ożywisz powiewami Ducha,
Które zniweczą śmierci zamysł chłodny,
By każdy Sądu Twojego wysłuchał¹²³ .
Spraw, bym Zbawienia okazał się godny.

Potrzeba zatem umierać dla świata,
A więc dla grzesznych małostek, co ego
Pychą kształtują i karmią przez lata,
By nam obrzydzić smak życia wiecznego¹²⁴ .
Trzeba nam ciągle umierać dla siebie
Przez spisywanie swej woli na straty¹²⁵ .
Jedno jest Pełnią, a Ono jest w niebie¹²⁶ .
W Nim bledną grzechu ogniste szkarłaty¹²⁷ .
Wyciszać trzeba w sobie próżne żądze,
Bo z nich niepokój i złudzenie płynie,
Że własne szczęście można za pieniądze
Kupić jak bilet w objazdowym kinie¹²⁸ .

Jeśli chcę służyć Wartościom niezłomnym,
Które szyderstwem świat przywykł piętnować,
Lepiej mi umrzeć wierszokletą skromnym,
Niż na bożyszcze tłumu się kreować¹²⁹ .
Bo radość można w tym rozpoznać wielką,
Gdy człowiek w Prawdzie sam siebie odnajdzie¹³⁰ .
Obmyj mnie, Panie, z Krzyża Krwi kropelką.
Niech moja dusza wieczność w Tobie znajdzie.
Pragnę powtórnie z Ducha się narodzić,
Zrywając czasu rdzewiejące pęta,
By nic nie mogło duszy mej zaszkodzić,
By mnie w ramionach skryła Matka Święta¹³¹ .

Nikt by z nas --- grzesznych --- nie ocalał, Panie,
Gdybyś nie przyniósł ludziom wyzwolenia.
Śmierć pokonałeś przez swe Zmartwychwstanie
I jesteś Żertwą w historii zbawienia.

Zeszyt 5. »Effatha«, to znaczy: »Otwórz się!«...                 Refleksja biblijna według św. Marka

Któż z nas --- grzeszników --- ostałby się, Panie,
Gdybyś nie rozlał Miłosierdzia rzeki?
Czy kiedykolwiek ktoś sam byłby w stanie
Oczyścić mętne swojej nędzy ścieki?

Tyś Abrahama modlitwę wysłuchał,
Gdy za niepłodny ród króla Geraru
Poprosił kornie, w uniesieniu ducha,
O udzielenie rodzicielstwa daru¹³² .
Ty Mojżeszowi dałeś się przebłagać
I wygasiłeś gniewu palenisko,
By lepry biczem już Miriam nie smagać
I znów ją włączyć w swe obozowisko¹³³ .
Ty naród hardy, doświadczając jadem,
Uczyłeś Wiary w akcie uzdrowienia,
Aby szedł Twego Miłosierdzia śladem
I w Tobie szukał Pełni wyzwolenia¹³⁴ .
Tyś zdrój zatruty oczyścił w Jerychu
Solą podaną Elizeuszowi.
Odtąd już nie ma trucizny w cebrzyku,
Co spragnionemu wciąż służy ludowi¹³⁵ .
Ty Naamana obmyłeś w Jordanie
Z trądu, co ciała gnijące wyniszcza¹³⁶ .
Dla Ciebie nie ma ograniczeń, Panie.
Przepychem zdobisz wypalone zgliszcza¹³⁷ .
Ty Ezechiasza śmiertelnie chorego
Rzewną modlitwę przyjąłeś, a zdrowie
Pod opatrunkiem z placka figowego
W trzy dni wróciło z błogosławieństw mrowiem¹³⁸ .
Tyś przez Rafała --- niebios wysłannika ---
Wzrok Tobiaszowi ufnemu przywrócił¹³⁹ .
Gdy na źrenicach bielmo nam zanika
Człek zapomina, że kiedyś się smucił¹⁴⁰ .
Tyś Heliodora zostawił przy życiu,
Mimo iż skarbiec chciał okraść świątynny¹⁴¹ .
Ty widzisz wszystko i wszystkich w ukryciu¹⁴² .
Znasz niecny zamiar i wiesz kto jest winny¹⁴³ .

Dla Ciebie dusza każdego człowieka
Jest jak otwarta, bez tajemnic, księga¹⁴⁴ .
Wielu niestety przed Tobą ucieka,
Drżąc, gdy ich ściga Twej Miłości wstęga.
Nie bój się Boga człowieku mizerny!
Dokąd jak ślepiec chcesz kroczyć w ciemnościach?¹⁴⁵
Uczyń swe serce gościńcem obszernym,
Choć toniesz w grzechu kolczastych zaroślach¹⁴⁶ .
Wyznaj swą nędzę, korząc się przed Bogiem¹⁴⁷ .
On nie oddaje według złych uczynków¹⁴⁸ .
On ugór serca leżący odłogiem
Ukwieca jakby kobiercem z barwinków¹⁴⁹ .
On nie pogardza prawdziwie skruszoną
Duszą, co złego wyrzeka się szczerze¹⁵⁰ .
On ją oczyszcza, zmienia w przebóstwioną,
Mnożąc plon Paschy w bezkrwawej ofierze¹⁵¹ .

Zbawić nas jednak, Wszechmocny, nie możesz,
Gdy Miłosierdzie Twoje odrzucamy.
Zawsze szanujesz nasz wybór, o Boże,
Nawet, gdy mroczną drogę wybieramy¹⁵² .
Bo nie ratujesz nas od zatracenia,
Jak się ratuje przedmioty z pożaru.
Udzielasz wszystkim Łaski uzdrowienia,
Gdy są otwarci na przyjęcie Daru¹⁵³ .

Nikt by w czas próby nie ocalał, Panie,
Gdybyś nam nie rzekł swojego: „Effatha”,
Bo martwym snem jest wiary wyznawanie,
Gdy się nie widzi w bliźnim swego brata¹⁵⁴ .

Zeszyt 6. Świętymi bądźmy, bo On jest święty...                 Refleksja biblijna według św. Piotra

Któż z nas --- grzeszników --- ostałby się, Panie,
Gdybyś nie zerwał śmierci więzów mrocznych?
Czy kiedykolwiek ktoś sam byłby w stanie
Uniknąć jarzma demonów żarłocznych?

Ty przebiegłego węża, co zwiódł Ewę
I pierworodne w nas wypalił piętno,
Wśród wszystkich zwierząt ogłosiłeś z gniewem
Istotą wrogą, po kres dni przeklętą¹⁵⁵ .
Ty złego ducha, co dręczył Saula
I opętania węzeł mdły zaciskał,
Gromiłeś, aby nie zamęczył króla,
Czyniąc zeń martwy odpad z żerowiska¹⁵⁶ .
Tyś smutek Sary w modlitwę wplatany
Jak gąszcz burzanów w stepu toń rozległą,
Zmieniłeś w uśmiech radością utkany,
Gdy czarcie fatum wreszcie w gruzach legło¹⁵⁷ .

Gdy Ręce Święte kładziesz na cierpiących,
By ciał choroby i dusz niemoc leczyć¹⁵⁸ ,
Ty nie potępiasz występnie błądzących,
Aby w nich iskry Bożej nie zniweczyć¹⁵⁹ .
Ty, wypędzając demonów legiony,
Spokój przywracasz w duszach potarganych¹⁶⁰ .
W perzynę zmieniasz piekielne bastiony
Łaską, co koi w grzechy uwikłanych¹⁶¹ .
Wciąż jednak od nas zależy niezbicie,
Czy damy Słowu zapuścić korzenie¹⁶² .
Czy zapragniemy odmienić swe życie,
Oddając Bogu każde serca drgnienie¹⁶³ .

Trzeba nam pragnąć świętości jak chleba
I chcieć tym chlebem dzielić się z bliźnimi¹⁶⁴ .
Wąska jest droga, co wiedzie do nieba,
Bywa usłana cierniami ostrymi¹⁶⁵ .
To nie powinno serc jednak zatrważać¹⁶⁶ .
Nad zniechęceniem niech świeci cel wzniosły¹⁶⁷ .
Choć stopy bolą, krok trzeba powtarzać,
By chwastem grzechu dusze nie zarosły¹⁶⁸ .

Niewiele mogę własnymi siłami
I wciąż upadam pod życia ciężarem¹⁶⁹ .
Więcej potrafię, gdy wraz z cierpieniami
Czuję dotknięcie Twej Łaski bezmiarem¹⁷⁰ .
Wszak jesteś Święty, Bóg po trzykroć Święty,
W którym grzech każdy obrzydzenie rodzi¹⁷¹ .
Ty ludzkiej nędzy znasz stęchłe odmęty,
Tyś jest Ratunkiem z piekielnej powodzi¹⁷² .

Nikt by z nas --- grzesznych --- nie ocalał, Panie,
Gdybyś w Świętości Mocy nie objawił¹⁷³ .
Nikt by nie wiedział, że z Tobą jest w stanie
Zwalczyć szatana, co pychą się zdławił.

Refleksja końcowa

Pismo święte --- to w pewnym sensie historia dialogu Boga z człowiekiem. Pan Bóg przemawia do nas nie tylko słowem, lecz także swymi czynami. One niekiedy dosadniej niż słowa wyrażają odwieczną dobroć Boga, na którą człowiek z zadziwiającą konsekwencją odpowiada nieufnością, brakiem zrozumienia i złem. Można to zauważyć już na początku dziejów, kiedy po stworzeniu oraz ubogaceniu człowieka wszystkimi darami przyrodzonymi i nadprzyrodzonymi, człowiek odpowiedział Bogu czynem, który dziś określa się mianem grzechu pierworodnego. Bóg jednak, zanim wydał na człowieka swój sprawiedliwy wyrok, powiedział do szatana --- głównego sprawcy grzechu: „Wprowadzam nieprzyjaźń [...] pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej: ono zmiażdży ci głowę [...]” (Rdz 3:15). Słowa te są nazywane „pierwszą ewangelią”, czyli „pierwszą dobrą nowiną”. W nich bowiem po raz pierwszy została zapowiedziana lepsza przyszłość dla upadłej ludzkości.
Historia ludzkości jest w Biblii jednocześnie historią zbawienia, w której inicjatywa zawsze należy do Boga, poczynając od wyboru protoplastów rodów i pokoleń, a kończąc na wyjątkowym dziele Jego Syna --- Jezusa Chrystusa --- cudownie przenikającym nasze czasy oraz nas samych. W Biblii istnieje zadziwiający porządek i harmonia, ponieważ całe prawodawstwo Pięcioksięgu oraz wszystkie opisy historyczne zdążają mniej lub bardziej świadomie ku Chrystusowi. Używając zatem słów św. Pawła, można powiedzieć, że Prawo było strażnikiem aż do objawienia się wiary, było wychowawcą ku Chrystusowi (Ga 3:23-24). Ponadto sam Boski Mistrz nie odrzucił Prawa, lecz je wypełnia, tak że ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni się w nim, dopóki niebo i ziemia nie przeminą (Mt 5:18).
Chrześcijanie są wolni od przepisów dawnego Prawa, niemniej jednak powinni wypełniać jego postulaty religijne i moralne w duchu miłości Chrystusowej. Nowy Testament przytacza cały szereg zdarzeń i obrzędów Pięcioksięgu bądź to zapowiadających, bądź też wyjaśniających zdarzenia Nowego Przymierza. Słowem, nowa ekonomia zbawienia uważa Stary Testament za prawdziwe słowo Boże, zachowujące stałą i trwałą wartość dla naszego pouczenia i zbawienia (por. Rz 15:4).

Snując rozważania biblijne, wielokrotnie odczuwałem wewnętrzne pobudzenie i przynaglenie do pisania. Stąd tytuł wspólny dla moich poetyckich refleksji: „Medytacje natchnione”.
Patrzeć to nie znaczy widzieć. Słuchać to nie znaczy słyszeć. Czuć to nie znaczy doznać. Myśleć to nie znaczy rozumieć. Tam, gdzie kończy się poznanie, pozostaje tylko zaufać. WSZYSTKO oddać Jemu, a sobie NIC nie zostawić. Wszak ON Sam wystarczy. WSZYSTKOŚĆ i NICOŚĆ to jest kres poznania nieporadności ludzkiego języka. Dalej to już tylko cisza w NIM, który jest PEŁNIĄ wszystkiego.

Przypisy biblijne

¹ Por. BT, Rdz. 28:14-15.
² Por. BT, Rdz 28:18-22, Syr 29:21.
³ Por. BT, Rdz 41:38-49, Ps 105:21-22.
⁴ Por. BT, Rdz 41:53-57.
⁵ Por. BT, Wj 24:12-18, Ne 9:13-14, Syr 15:1-3, Syr 45:20.
⁶ Por. BT, Wj 16:14-15, 31, Pwt 8:3, 16, Joz 5:12, Ne 9:15, 20, Ps 78:23-25, Ps 105:40, Mdr 16:20-21.
⁷ Por. BT, Rt 1:1-22.
⁸ Por. BT, 1 Sm 21:4-7, Mr 2:25-26, Łk 6:3-4.
⁹ Por. BT, 1 Sm 21:9-12, Ps 132:11-18.
¹⁰ Por. BT, 1 Krl 17:4-6.
¹¹ Por. BT, 1 Krl 17:16, Iz 3:1, 55:1-2.
¹² Por. BT, 1 Sm 9:9, 1 Krl 19:6-8.
¹³ Por. BT, Hi 42:10.
¹⁴ Por. BT, Hi 1:20-22, 2:10-13.
¹⁵ Por. BT, Hi 42:12-17, Ps 146:1-10, Iz 30:23.
¹⁶ Por. BT, Dn 14:31-42.
¹⁷ Por. BT, Mt 4:1-3, Łk 4:1-3.
¹⁸ Por. BT, Mt 14:14-21, 15:32-38, 16:6-12, Mr 6:34-44, 8:1-9, Łk 9:12-17, Jn 6:5-13.
¹⁹ Por. BT, Mt 4:4, Łk 4:4, Jn 6:27.
²⁰ Por. BT, Rz 8:31.
²¹ Por. BT, Łk 15:11-32.
²² Por. BT, Jn 14:27, Rz 5:1-2, 1 Kor 1:3, Ga 5:22, Ef 6:23-24, Flp 4:6-7, Kol 3:12-17, 2 Tm 2:22, 2 Ptr 1:2, 2 Jn 1:3.
²³ Por. BT, Mt 26:26-28, Mr 14:22-24, Łk 22:14-20, 1 Jn 5:6-8.
²⁴ Por. BT, Mt 18:2-10, 19:13-14, 30, Mr 9:36-37, 10:13-16, 24-25, 31, Łk 18:16-17, 20:34-36, Jn 11:51-52, Ef 5:1-2, 8.
²⁵ Por. BT, Jn 6:35, 37-38, 41, 48-51.
²⁶ Por. BT, Jn 6:40, 44, 47, 53-58.
²⁷ Por. BT, Mt 6:11, Łk 11:3.
²⁸ Por. BT, Mt 13:24, 2 Kor 9:10.
²⁹ Por. BT, Mt 13:23, Łk 8:15, Jn 12:24.
³⁰ Por. BT, Jn 14:6, Ef 5:1-2.
³¹ Por. BT, 2 Kor 12:9, Jk 1:4, Mt 5:48.
³² Por. BT, 1 Ptr 5:8-11, Jk 1:5-6.
³³ Por. BT, 1 Ptr 5:6-8.
³⁴ Por. BT, Łk 14:15, Syr 40:17, Ez 31:9, Ap 2:7.
³⁵ Por. BT, Wj 3:14-15, Jn 1:1-18, Ap 1:4, 4:8.
³⁶ Por. BT, Ap 1:8, 17.
³⁷ Por. BT, 1 Jn 4:7-19.
³⁸ Por. BT, Jn 14:2-3.
³⁹ Por. BT, Mt 10:28.
⁴⁰ Por. BT, Iz 1:17-18.
⁴¹ Por. BT, Jn 8:10-11, Syr 14:2, Iz 50:9, Mt 12:7, Mr 16:16, Łk 6:37, Jn 3:17-18, Rz 5:16-19, 8:1, 34, 14:10.
⁴² Por. BT, Ps 23.
⁴³ Por. BT, Jn 15:1-5, Łk 8:5-8.
⁴⁴ Por. BT, Jn 10:3-4, Mt 6:8, 31-34, Łk 12:29-32.
⁴⁵ Por. BT, Mt 10:30, Łk 12:7.
⁴⁶ Por. BT, Rdz. 1:14-18.
⁴⁷ Por. BT, Mt 3:2, 4:17, 5:3, 10, 6:10, 33, 10:7, 12:28, 13:24, 31, 33, 44-48, 18:23, 19:14, 20:1, 21:43, 22:2, 25:1, 34, Mr 1:15, 4:26, 31, 10:14, 6:20, 11:20, 13:18-21, 17:20-21, 18:16, Jn 3:3, Rz 14:17, 1 Kor 4:20, Hbr 12:28.
⁴⁸ Por. BT, Mt 6:9-10.
⁴⁹ Por. BT, Mt 13:41-42, 49-50, 22:11-14, 24:48-51, 25:29-30.
⁵⁰ Por. BT, Mt 1:18, Łk 1:38.
⁵¹ Por. BT, 1 Kor 1:27:29, Flp 2:6-8.
⁵² Por. BT, Jr 31:3, Łk 2:7-12, Jn 3:16, 15:9, 17:23-24, Rz 8:37, Ef 2:4-5, 8, 2 Tes 2:16-17, 1 Jn 4:10, 19.
⁵³ Por. BT, Łk 2:14, 20.
⁵⁴ Por. BT, Mt 2:13-18.
⁵⁵ Por. BT, Mt 8:20, Łk 9:58.
⁵⁶ Por. BT, Koh 4:6, Mt 4:8-10, Łk 4:5-8.
⁵⁷ Por. BT, Mt 6:21, 24, Łk 16:13.
⁵⁸ Por. BT, Koh 5:12, Mt 19:23-24, Mr 10:23-25, Łk 18:24-25.
⁵⁹ Por. BT, Ps 49:11, Prz 21:6, Koh 2:11, 5:9, Łk 12:16-21, 1 Tm 6:10.
⁶⁰ Por. BT, Prz 25:21-22, Koh 4:7-8, 5:10, Syr 14:6-7.
⁶¹ Por. BT, Mt 5:3, Łk 6:20.
⁶² Por. BT, Łk 3:11, Mt 6:25-34, Łk 12:22-32.
⁶³ Por. BT, Mr 12:42-44.
⁶⁴ Por. BT, Mt 5:43-48, Mt 22:37-40, Mr 12:30-31, Łk 10:25-28, Ga 5:14, Jk 2:8.
⁶⁵ Por. BT, Kpł 19:18, Pwt 6:5, Ps 119:97-98.
⁶⁶ Por. BT, Mt 11:25, Łk 10:21, Jn 1:1, 11, 1 Jn 2:15-17.
⁶⁷ Por. BT, Jr 17:5-8, Mt 25:14-30.
⁶⁸ Por. BT, Koh 4:13, 5:11, 11:8, Mdr 4:8-9, Ga 5:16.
⁶⁹ Por. BT, Koh 3:17, 5:14-15, Iz 24:5-6, Ez 23:49.
⁷⁰ Por. BT, Koh 5:17-19, Jr 9:22, Dn 2:20-21.
⁷¹ Por. BT, Syr 20:13.
⁷² Por. BT, Koh 4:4.
⁷³ Por. BT, Koh 2:13, 6:5, 8:1, 9:17, 10:2, 12, Prz 22:17-18, Syr 21:13.
⁷⁴ Por. BT, Koh 2:10-11, 11:9.
⁷⁵ Por. BT, Tb 6:4, Koh 12:18, Prz 4:18-22, 12:18, Syr 3:28, 38:4.
⁷⁶ Por. BT, Łk 18:11.
⁷⁷ Por. BT, Koh 7:20, 23-25, Mt 13:19-23, Mr 4:14-20, Łk 8:11-15.
⁷⁸ Por. BT, Koh 8:11-12, 14, Syr 6:8, 8:3, 1 Jn 3:10.
⁷⁹ Por. BT, Mt 5:5.
⁸⁰ Por. BT, Mt 5:8.
⁸¹ Por. BT, Kpł 20:26, Ps 34:10, Dn 3:87, Ef 1:3-4, Kol 3:12-17.
⁸² Por. BT, Ps 16:5, 31:16, Koh 9:3-6, Syr 2:4, Ez 7:10.
⁸³ Por. BT, Koh 12:14.
⁸⁴ Por. BT, Mt 8:20, Łk 9:58, Jn 12:32-33.
⁸⁵ Por. BT, Rdz 9:8-17.
⁸⁶ Por. BT, Ne 9:12.
⁸⁷ Por. BT, Wj 13:21-22, Ne 9:9, 19.
⁸⁸ Por. BT, Wj 14:15-18, Ne 9:10.
⁸⁹ Por. BT, Wj 14:19-22, Ne 9:11, Ps 78:13, Mdr 19:7-8.
⁹⁰ Por. BT, Wj 16:9-10, 19:9, 16-19, 20:20-21, 24:15-18, 33:8-10, Syr 24:3-4.
⁹¹ Por. BT, Wj 16:12-13, Lb 20:10-11, Ne 9:15, 20, Ps 78:15-16, 26-29.
⁹² Por. BT, Wj 20:1-17, 34:5-10, 27-28, Pwt 5:1-22, Ne 9:13-14, Ps 99:7.
⁹³ Por. BT, Wj 40:38, Lb 9:17-23, 10:11-12, Pwt 1:32-33, Ne 9:19, Ps 78:14.
⁹⁴ Por. BT, Wj 32:8, Ps 106:19-20, Lb 21:4-5.
⁹⁵ Por. BT, Ps 106:21-22, 24-25.
⁹⁶ Por. BT, Ne 9:16-17.
⁹⁷ Por. BT, Ne 9:18-20, Lb 21:6-9.
⁹⁸ Por. BT, Ne 9:21.
⁹⁹ Por. BT, Mt 2:1-2, 10-11.
¹⁰⁰ Por. BT, Łk 2:25-35.
¹⁰¹ Por. BT, Łk 2:36-38.
¹⁰² Por. BT, Mt 3:16-17, Mr 1:10-11, Łk 3:21-22, Jn 1:29-36, 5:22-23, Mt 17:5, Mr 9:7, Łk 9:34-35.
¹⁰³ Por. BT, Ps 78:56-57, Prz 10:9, Syr 1:30, Jr 17:9.
¹⁰⁴ Por. BT, Ps 78:58, Mdr 14:25-27, Rz 3:13-18.
¹⁰⁵ Por. BT, Mdr 17:9-12, Rz 2:15, 1 Kor 4:4, Ef 4:19, 1 Tm 1:19, Tt 1:15-16.
¹⁰⁶ Por. BT, Prz 9:6, Syr 17:24-25, Iz 12:2, Ez 18:31-32, Kol 3:8-17, Jk 1:21-22.
¹⁰⁷ Por. BT, Iz 49:15.
¹⁰⁸ Por. BT, 2 Mch 7:22-23, Hi 31:15, Ps 22:10-11, 76:6, 139:13-15, Mdr 7:1-3, Syr 2:14, Iz 43:7, 44:24, 66:9, Jr 1:5, 20:18.
¹⁰⁹ Por. BT, Koh 11:5, Syr 50:22.
¹¹⁰ Por. BT, Syr 17:23, 48:24, Iz 12:1, 49:13, 51:12, Mt 5:4, Jn 3:6, 14:16-17, 26, 15:26, 16:7-13, 2 Kor 1:3-7, 2 Tes 2:16-17.
¹¹¹ Por. BT, 2 Krl 4:32-37.
¹¹² Por. BT, Jk 5:15.
¹¹³ Por. BT, Mr 5:22-43, Łk 8:41-56.
¹¹⁴ Por. BT, Mt 9:29, Łk 7:9, 17:5, Dz 11:23-24, 14:27, Rz 1:16-17, 2 Kor 5:7, 10:15, Hbr 11:6.
¹¹⁵ Por. BT, Łk 7:12-16.
¹¹⁶ Por. BT, Dz 9:36-42.
¹¹⁷ Por. BT, Łk 23:39-43.
¹¹⁸ Por. BT, Rdz 1:1-31, 9:1-3, Ez 36:11.
¹¹⁹ Por. BT, Ga 6:7-8.
¹²⁰ Por. BT, Ps 145:9, Rz 12:21.
¹²¹ Por. BT, Iz 42:3, Mt 12:20.
¹²² Por. BT, Ez 37:4-9.
¹²³ Por. BT, Iz 26:19, Jk 2:13, 1 Ptr 1:3-4, Ap 20:13.
¹²⁴ Por. BT, Rz 12:2, 1 Jn 2:15-17, 2 Jn 1:3, Jud 1:2, Jk 4:4.
¹²⁵ Por. BT, 2 Kor 4:2, Jud 1:20-21.
¹²⁶ Por. BT, Wj 33:19, 34:6, Pwt 4:31, Ps 13:6, 25:6, 40:12, 51:3, 69:17, 79:8, 86:15, 103:8, 107:8-9, 111:2-4, 116:5, 145:8-12, Mdr 15:1, Syr 2:1, 17:28-29, 18:6, 50:22, 51:8, 29, Dn 3:42, 9:9-10, Jl 2:13, Łk 6:36.
¹²⁷ Por. BT, Iz 1:18, Mi 7:18-19.
¹²⁸ Por. BT, 1 Kor 2:14-15, Ef 4:31-32, Kol 3:12-15, Hbr 4:16, Jk 3:16, 1 Ptr 3:8-11.
¹²⁹ Por. BT, Ps 118:8, Prz 15:16, 16:8, 19, Syr 20:18, 1 Ptr 3:17, 2 Ptr 2:21.
¹³⁰ Por. BT, Ps 4:8-9, 16:11, 30:12-13, 32:7, 34:5-6, 40:9, 43:4, 63:8-9, 84:3, 97:11, 126:5, Prz 12:20, 28:12, Rz 14:17.
¹³¹ Por. BT, Ga 5:22-23.
¹³² Por. BT, Rdz 20:17-18.
¹³³ Por. BT, Lb 12:13-15.
¹³⁴ Por. BT, Lb 21:5-9, Mdr 16:9-12.
¹³⁵ Por. BT, 2 Krl 2:19-22.
¹³⁶ Por. BT, 2 Krl 5:1-14.
¹³⁷ Por. BT, Iz 64:10, Jn 2:19-22.
¹³⁸ Por. BT, 2 Krl 20:1-11, Iz 38:1-8.
¹³⁹ Por. BT, Tb 11:7-12.
¹⁴⁰ Por. BT, Tb 11:13-15.
¹⁴¹ Por. BT, 2 Mch 3:24-34.
¹⁴² Por. BT, Mt 6:3-4, 6, 17-18.
¹⁴³ Por. BT, Mt 16:1-4, 19:3-12, 22:17-22, 34-40, Mr 8:11-13, 10:2-9, 12:13-17, Łk 10:25-28, 11:16-17, Jn 8:3-11, 1 Tm 5:25, Ap 3:15-17.
¹⁴⁴ Por. BT, Prz 20:27, Dz 15:8, Ap 20:12.
¹⁴⁵ Por. BT, Iz 43:8, Mt 15:14.
¹⁴⁶ Por. BT, 1 Jn 2:10-11.
¹⁴⁷ Por. BT, Hi 22:21-23.
¹⁴⁸ Por. BT, Ps 103:8-10.
¹⁴⁹ Por. BT, Hi 5:17-18.
¹⁵⁰ Por. BT, Ps 34:19, 51:18-19, Iz 57:15, Ez 36:26.
¹⁵¹ Por. BT, Ps 51:11-14, Jn 15:1-2, 1 Kor 5:7-8, 1 Jn 1:7, 2:2, 4:10.
¹⁵² Por. BT, 2 Kor 4:3-4.
¹⁵³ Por. BT, Ps 30:3, Mt 9:20-22, 12:9-14, 15:21-28, 23:24-27, Mr 1:29-34, 5:25-34, 6:53-56, 7:32-37, 10:46-52, Łk 4:40-44, 5:17-26, 7:1-10, 17:11-19, Jn 4:43-54, 5:1-13, 9:1-41, Dz 3:1-11, 14:8-18.
¹⁵⁴ Por. BT, Jk 2:26.
¹⁵⁵ Por. BT, Rdz 3:14-15.
¹⁵⁶ Por. BT, 1 Sm 16:23.
¹⁵⁷ Por. BT, Tb 3:10-17, 7:17, 8:1-3, Prz 15:13, 17:22.
¹⁵⁸ Por. BT, Mt 8:16, 9:12, 17:14-18, Mr 1:32-34, 2:17, 3:10-12, Łk 4:40-41, 5:31, 6:17-19, 7:21-22, Dz 19:11-12.
¹⁵⁹ Por. BT, Jn 3:17, 8:3-11, Mt 9:22, 29, 15:28, Mr 5:34, 10:52, Łk 7:50, 8:48, 17:19, 18:42, 2 Kor 1:21-22.
¹⁶⁰ Por. BT, Mt 8:28-34, Mt 9:32-33, 15:22-28, Mr 1:23-27, 39, 5:1-20, 7:25-30, 9:17-29, Łk 4:33-35, 8:27-39, 9:38-42, 11:14, 13:11-13.
¹⁶¹ Por. BT, Mt 12:43-45, Łk 11:24-26.
¹⁶² Por. BT, Mt 13:3-8, 19-23, Mr 4:3-8, 14-20, Łk 8:5-8, 11-15, Ef 3:17-19, Jk 1:21.
¹⁶³ Por. BT, Pwt 6:5-6, Mt 22:37-40, Mr 12:30-33, Łk 10:27-28, 2 Kor 3:17.
¹⁶⁴ Por. BT, Mt 7:9, Łk 11:11, Ef 4:28-32, 1 Tes 4:7, 1 Ptr 2:1-3.
¹⁶⁵ Por. BT, Mt 7:13-14.
¹⁶⁶ Por. BT, 2 Kor 3:18, 4:1.
¹⁶⁷ Por. BT, Rz 12:11.
¹⁶⁸ Por. BT, 1 Kor 3:16-17.
¹⁶⁹ Por. BT, 2 Kor 5:1-6, Ga 6:1-5.
¹⁷⁰ Por. BT, Rz 8:26-30, 1 Kor 12:4-11.
¹⁷¹ Por. BT, Ga 6:8, Tt 1:15-16.
¹⁷² Por. BT, Dz 8:7, 10:38, 1 Kor 6:9-11, Ga 5:16-26.
¹⁷³ Por. BT, Ef 3:4-6, Hbr 2:1-4.

Prawa autorskie